Subsidies en financiering voor uw monument

Financiële steun voor eigenaren van rijksmonumenten

Tijdig onderhoud kan dure en ingrijpende restauraties voorkomen. Het draagt bij aan het behoud van monumentale waarden. Om die reden wordt tijdig onderhoud aan rijksmonumenten door eigenaren gestimuleerd door middel van een subsidieregeling of fonds. Aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend. 

Subsidie voor rijksmonumenten met een woonfunctie

Particuliere eigenaren van rijksmonumenten met een woonfunctie, kunnen jaarlijks tussen 1 maart en 30 april een aanvraag indienen voor de instandhoudingssubsidie woonhuis-rijksmonumenten. Het gaat om een regeling achteraf, waarbij u de subsidie aanvraagt voor het achterliggende jaar voor werkzaamheden aan monumentale onderdelen, die technisch noodzakelijk zijn, gericht op sober en doelmatig onderhoud of herstel. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) behandelt de subsidieaanvraag. Jaarlijks wordt in totaal gemiddeld € 110 miljoen aan subsidie toegekend. 

Vanaf 2026 zijn de regels voor het indienen van een aanvraag voor woonhuissubsidie aangescherpt. Allereerst is het meesturen van foto’s van vóór en na de werkzaamheden bij de aanvraag een nieuwe indieningsvereiste. Deze foto’s moeten worden gevoegd, samen met de gespecificeerde facturen (altijd) en een inspectierapport (bij aanvragen boven de € 70.000). Daarbij is het van belang dat uit de foto’s duidelijk blijkt welke instandhoudingswerkzaamheden zijn verricht en aan welke onderdelen van het monument. Deze nieuwe indieningsvereiste moet zorgen dat de technische noodzaak van de werkzaamheden makkelijker kan worden vastgesteld en kan worden aangetoond dat de werkzaamheden waarvoor kosten worden opgevoerd ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd.

Ook is het verplicht om bij kosten, die worden opgevoerd voor funderingsherstel ook een funderingsonderzoek toe te voegen waaruit de technische noodzaak van het herstel blijkt. Als er ook andere werkzaamheden zijn uitgevoerd die niet noodzakelijk zijn voor de instandhouding van het rijksmonument, zoals het uitdiepen van een kelder, dan moeten de kosten worden uitgesplitst. Alleen kosten die duidelijk herleidbaar zijn tot herstelwerkzaamheden die voor de instandhouding noodzakelijk zijn kunnen subsidiabel worden gesteld. 

Daarnaast zijn er enkele kleine wijzigingen. Zo wordt de factuurdatum voortaan bepalend om te achterhalen in welk jaar de werkzaamheden zijn uitgevoerd. Verder wordt een gespecificeerde factuur gevraagd, deze factuur omschrijft welke werkzaamheden, maatregelen en voorzieningen zijn gerealiseerd aan welke onderdelen van het rijksmonument. Per uitgevoerde werkzaamheid moeten de kosten van arbeid, materiaal en materieel zijn aangegeven. Ten slotte kan de RCE extra informatie opvragen bij de indiener om te kunnen beoordelen in hoeverre de opgevoerde kosten subsidiabel. In de woonhuisregeling is nu duidelijker aangegeven welke informatie in welk geval kan worden opgevraagd. Voor meer informatie over deze subsidie kijk dan op de website van CultureelErfgoed.nl of bekijk de Samenvatting Leidraad subsidiabele instandhoudingskosten woonhuissubsidie. 

Lening voor een rijksmonument met een woonfunctie

Eigenaren van een rijksmonument dat een woonhuis is (incl. boerderijen zonder agarische functie), kunnen in aanmerking komen voor een lening met een lage rente. Dit is de Restauratiefonds-hypotheek. De rente van de Restauratiefonds-hypotheek ligt 5% onder de marktrente (met een minimum van 1,0% rente).

Subsidie voor rijksmonumenten anders dan met een woonfunctie

Bent u eigenaar van een rijksmonument dat volgens de Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) géén woonhuis is? Dan komt u in aanmerking voor deze subsidie. Ieder jaar kunt u van 1 februari tot en met 31 maart de Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) aanvragen voor deze categorie rijksmonumenten. Zoals een kerk, molen of een bunker. Ook groene en archeologische monumenten vallen onder deze subsidieregeling. Bij deze instandhoudingssubsidie gaat het om gewone onderhoudskosten (sober en doelmatig onderhoud) op basis van een zesjarig onderhoudsplan. 

Vanaf 2026 zal de Sim regeling wijzigen. Er wordt dan structureel €103 miljoen per jaar beschikbaar gemaakt. Daarvan gaat €86,3 miljoen naar gebouwde rijksmonumenten (waarvan €5 miljoen specifiek naar grote kerkgebouwen), €15,2 miljoen naar groene rijksmonumenten en €1,5 miljoen naar archeologische rijksmonumenten. Het subsidiepercentage voor gebouwde en groene rijksmonumenten bedraagt 30% voor eigenaren die hun rijksmonument bedrijfsmatig gebruiken. Voor overige eigenaren en professionele organisaties voor monumentenbehoud (POM’s) is de subsidie 50%. Voor archeologische rijksmonumenten zijn deze percentages respectievelijk 60% en 80%. 

Belangrijk is dat voor deze subsidie uw subsidiabele instandhoudingskosten per aanvraag over de periode van zes boven een minimaal bedrag aan subsidiabele kosten moet komen. Bij gebouwde en groene rijksmonumenten gaat dit om €6000 euro. Bij archeologische rijksmonumenten is het minimale bedrag vastgesteld op €3.000. Bij lagere onderhoudskosten kunt u dus geen subsidie aanvragen.

Aanvullend op de subsidie voor regulier onderhoud van een gebouwd rijksmonument kan de eigenaar subsidie aanvragen voor de uitvoering van een verduurzamingsonderzoek. Het gaat om een subsidie van €4.000 euro. Een verduurzamingsadvies richt zich volgens de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg op het identificeren van besparingsmogelijkheden, met speciale aandacht voor de monumentale waarden van het gebouw. De kosten van verduurzamingsmaatregelen zelf zijn bij deze regeling niet subsidiabel.

Voor meer informatie over de Sim kunt u kijken op de website van de RCE Wijzigingen Subsidieregeling instandhouding monumenten 2026. 

Provinciale subsidie voor rijksmonumenten anders dan met een woonfunctie

Hieronder worden een drietal subsidies vanuit de Provincie Zuid-Holland benoemd. Al deze subsidies gaan over rijksmonumenten anders dan met een woonfunctie. 

Subsidie voor het herstellen (restaureren) van grote rijksmonumenten

Van 1 december 2025 tot en met 28 februari 2026 kunt u subsidie aanvragen voor het geheel of gedeeltelijk herstellen van een groot rijksmonument bij de Provincie Zuid-Holland. Het is mogelijk om voor meerdere rijksmonumenten tegelijk subsidie aanvragen, maar dan moeten deze monumenten wel bij één complex horen. Ook is het mogelijk om subsidie aan te vragen voor werkzaamheden, die bijdragen aan de toegankelijkheid voor mensen met een beperking. Verder geldt deze subsidie ook voor boerderijen, want boerderijen wordt gezien als bedrijfsgebouwen.

U kunt maximaal 50% van de kosten, die u maakt vergoed krijgen. De totale kosten moeten minstens €100.000 euro zijn. Er wordt geen subsidie geven voor kosten onder de €25.000 euro of meer dan €1 miljoen euro. Mocht u meer willen weten over deze subsidie, bekijk dan de website van provincie Zuid-Holland.

Subsidie voor restauratie van kleine rijksmonumenten 

Vanaf 1 juni tot en met 31 juli 2026 kunt u subsidie aanvragen bij de Provincie Zuid-Holland voor het herstel van kleine rijksmonumenten. Deze subsidie is speciaal voor kleine historische bouwwerken (max. 30m2 vloeroppervlak) bij een rijksmonument, zoals fonteinen, grafstenen, hekwerken of tuinmuren.

U kunt maximaal 50% van de kosten, die u maakt vergoed krijgen. De Provincie Zuid-Holland geeft geen subsidie voor minder dan €5.000 of meer dan €25.000 euro. Als u het project zelf uitvoert, kunt u alleen subsidie krijgen voor de materiaalkosten. De totale kosten van de aanvraag mogen niet hoger zijn dan €100.000. Meer informatie over deze subsidie kunt u vinden op de website van provincie Zuid-Holland. 

Subsidie voor groot onderhoud van daken van agrarische rijksmonumenten 

Van 2 februari tot en met 31 augustus 2026 kunt u een aanvraag indienen voor groot onderhoud aan het dak van een boerderij, bollenschuur of agrarisch bijgebouw. De subsidie geldt niet voor het laten verwijderen van asbest, het isoleren van de dakconstructie, vernieuwen van de goten, plaatsen van nieuwe dakramen of andere moderne toevoegingen. Bij het herstellen van de dakconstructie krijgt u geen subsidie voor het herstel van gebinten of spanten. Bij het plaatsen van een schroefdak kunt u geen subsidie ontvangen voor de beplating en isolatie.  

Maximaal 50% van de kosten kunt u vergoed krijgen. De Provincie Zuid-Holland geeft geen subsidie voor minder dan €10.000 of meer dan €40.000 euro. Als u het project zelf uitvoert, dan vallen alleen de materialen onder de subsidie. Voor meer informatie over deze subsidie, kijkt u op de website van provincie Zuid-Holland. 

Leningen bij het Nationaal Restauratiefonds

Als u eigenaar bent van een rijksmonument dat geen woonhuis is, kunt u ook een lening aanvragen bij het Restauratiefonds. In sommige gevallen kunt u in aanmerking komen voor een Restauratiefondshypotheek. Wilt u minimaal € 300.000 lenen? Dan kunt u in aanmerking komen voor de Restauratiefondsplus-hypotheek. Als u een Restauratiefondshypotheek of een Restauratiefondsplus- hypotheek afsluit, mag u geen rijkssubsidie (woonhuissubsidie of instandhoudingssubsidie) aanvragen voor dezelfde werkzaamheden. Voor meer informatie neemt u contact op met het Nationaal Restauratiefonds (NRF). 

Cultuurfonds voor Monumenten

Bent u op zoek naar een financieringsmogelijkheid voor uw provinciale- of gemeentelijke monument, dan wel uw geregistreerde beeldbepalende pand, dat ligt binnen een beschermd dorpsgezicht? Wellicht biedt het Cultuurfonds voor monumenten uitkomst. Het is specifiek bedoeld voor deze categorie erfgoed en werkt volgens dezelfde constructie als de restauratiefonds-hypotheek van het NRF. 

Monumentenfonds 1818

Het Monumentenfonds 1818 verstrekt laagrentende leningen ten behoeve van verbouwingen, renovatie en restauratie van gemeentelijke monumenten en monumentale kerken die (deels) een nieuwe bestemming krijgen. Bij kerkgebouwen mag het ook om rijksmonumenten gaan.

Subsidie herbestemming 

Wanneer een monument zijn functie kwijtraakt, is het soms een lastig een nieuwe passende bestemming te binden. Om dit proces te ondersteunen is er een subsidie mogelijk voor herbestemming van zowel rijks- ,als – gemeentelijke monumenten als waardevol erfgoed zonder een formele status (= wind- en waterdichtregeling). Doel is te voorkomen dat karakteristieke, leegstaande gebouwen, zoals industriële panden, kerken en boerderijen, verloren gaan, in afwachting van de herbestemming. Deze subsidie geldt voor alle soorten monumenten, uitgezonderd reguliere woonhuizen. Onderdeel van deze regeling is ook te stimuleren dat er onderzoek wordt gedaan de haalbaarheid van een herbestemming en de mogelijkheden voor verduurzaming.

Instandhouding erfgoed (Monumentenwacht)

Regelmatig onderhoud voorkomt dure restauraties. Bovendien voorkomt het verval van cultuurhistorisch waardevol erfgoed. Onder dit motto heeft elke provincie een Monumentenwacht opgericht om de instandhouding van erfgoed te stimuleren. Het is zijn onafhankelijke en deskundige organisaties die zonder winstoogmerk bouwkundige inspecties uitvoeren. Dit stelt een eigenaar in de gelegenheid om tijdig en regulier preventieve maatregelen te nemen voor het behoud van het monument. Aan de hand van een zorgvuldig opgesteld rapport met daarin concrete aanbevelingen voor onderhoud en herstel krijgt de eigenaar inzicht waar en op welke termijn onderhoud gepleegd moet worden.

Het volgens landelijke richtlijnen opgestelde inspectierapport van de Instandhouding erfgoed (Monumentenwacht) kan als basis dienen voor het opstellen van onderhouds- en restauratieplannen en daarmee ook voor subsidieaanvragen. In dat kader kan ook advies over onderhoud en subsidie worden gevraagd. Om het regelmatig plegen van onderhoud aan monumenten te stimuleren, biedt de gemeente Wassenaar eigenaren van gemeentelijke- of rijksmonumenten een abonnement aan.

U kunt zich aanmelden via erfgoed@wassenaar.nl.

Duurzaam erfgoed

Voor het verduurzamen van erfgoed zijn er verschillende regelingen, zoals voor woonhuizen de Duurzame Monumenten-Lening en voor rijksmonumenten die niet als woonhuis geregistreerd zijn de Duurzame Monumentenplus-Lening. 

Voor bewoners van een rijksmonument is er ook nog een subsidieregeling: 

Bedenk daarbij dat in veel gevallen voor het uitvoeren van de werkzaamheden een vergunning nodig is. Met vragen hierover kunt u contact opnemen met erfgoed@wassenaar.nl.