Toespraak burgemeester Koen Nationale Herdenking (06-05-2019)

Dit item is verlopen op 20-05-2019.

De gehele toespraak die burgemeester Koen hield tijdens de Nationale Herdenking 2019 in Wassenaar kunt u hieronder teruglezen.

Tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei herdenken wij allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesmissies.

En ook vandaag doen we dat in Wassenaar. Hier aan de Schouwweg en op de Waalsdorpervlakte.

Zojuist waren we twee minuten stil. Om te herdenken en om te herinneren. Dat wat vrijheid kost en hoe broos vrijheid is. We staan vandaag, net als ieder jaar, stil bij het onnoembare leed van geliefden en dierbaren. Om het gemis van een vader, een man, een zoon of een broer die omkwam als militair of als verzetsstrijder. Als opvarende bij de koopvaardij of als gevangene. Als arbeider in de Duitse oorlogsindustrie of als geïnterneerde in een Duits of Japans kamp. Als burger door een bombardement, door verzet of door anderen een onderduikadres te bieden. Als slachtoffer van honger of van ziekte.

We zijn ook stil op deze dag omdat ook nu nog Nederlandse soldaten, jong en fier, omkomen bij haast onmogelijke militaire vredesmissies. Net als al die Engelse, Amerikaanse en Canadese soldaten die, net zo jong en fier, hier moesten sterven voor ónze vrijheid. Zij waren toen solidair, wellicht tegen wil en dank, met ons als onderdrukt volk in een bezet land. Zo zijn wij dat nu met andere volken in andere landen. De prijs van de vrijheid is soms afschuwelijk groot. Maar de prijs van onvrijheid, van onderdrukking, van uitbuiting, van oorlog is altijd nog groter.

Morgen vieren we de vrijheid. Vrijheid lijkt echter vaak zo vanzelfsprekend dat het nauwelijks écht gevierd wordt. Tegelijkertijd weten we uit het nieuws en uit de geschiedenis dat het beslist niet vanzelfsprekend is. We zouden onze vrijheid wat meer bewust moeten koesteren. In het klein, in ons huis, in ons mooie dorp, maar ook in ons land. De politiek geeft daarbij helaas niet altijd goede signalen af. Sterker nog, sommige politici voeden angst en prediken onverdraagzaamheid. IJdeltuiterij past velen helaas beter dan edelmoedigheid.

En hoe kan het dan toch dat het soms ook een beetje in onszelf zit. Intolerantie. Vreemdelingenhaat. De ander die er niet bij mag horen. We willen onze kleine wereld blijkbaar overzichtelijk en herkenbaar houden. En we hebben haast de natuurlijke neiging om alles wat daar niet in past, uit te sluiten. Is het angst? Angst voor het vreemde om onszelf daarin te verliezen?

Amos Oz, de onlangs overleden Israëlische schrijver, noemde radicalisme het grootste probleem van deze tijd. Daarbij bedoelde hij personen, groepen en partijen die niet streven naar overeenstemming tussen mensen, maar die verdeeldheid zaaien. Hoezeer we in Nederland ook gericht zijn op samenwerken, op samen optrekken, op vreedzaam samenleven; we weten dat de geschiedenis een andere wending kan nemen.

De oorlog mag dan al bijna 75 jaar achter ons liggen, er is nog altijd sprake van antisemitisme en discriminatie. Soms sluimerend, soms heel manifest.

Elie Wiesel, een overlevende van Auschwitz, heeft zich veelvuldig uitgelaten over het gevaar dat schuilt in zwijgen en wegkijken. Hij zegt: “Het tegenovergestelde van liefde is niet haat, maar onverschilligheid. En het tegenovergestelde van vrede is onverschilligheid jegens zowel vrede als oorlog”. Daarin zit niet alleen een bittere les ten aanzien van het verleden, maar ook een opdracht voor de toekomst.

En daarom staan we vanavond stil bij de onmacht van mensen om de vrede te bewaren en om de minste te willen zijn. Bij de mensonterende grootheidswaan van de één en het blinde fanatisme van de ander. Bij het leed van zovele burgers, gemangeld tussen de machten van de wereld.

Bij de haat die mensen tegen elkaar opzet en het schier onhaalbare van verdraagzaamheid en edelmoedigheid.

Want hoe gemakkelijk blijkt het telkens weer om slecht te spreken over de ander, om de ander geen ruimte te gunnen, om de deuren te sluiten voor de vreemdeling en de ontheemde, om ons terug te trekken op ons eigen, veilige en vertrouwde plekje en onze ogen te sluiten voor de nood van de ander. Dichtbij en ver weg.

Dames en heren,

Vanavond herdenken we op vele plaatsen in ons land de slachtoffers van het oorlogsgeweld.

We herdenken hen die voor de vrijheid de prijs van hun leven moesten betalen. De hoogste prijs die de vrijheid kostte en nog steeds kost. Tijdens de wereldoorlogen in de vorige eeuw en tijdens de oorlogen die kwamen na 5 mei 1945 tot aan de dag van vandaag.

Morgen vieren we die kostbare vrijheid. Een vrijheid, soms zo vanzelfsprekend, die we vooral ook moeten willen delen met anderen. In het bijzonder met al die mensen die daarvan vandaag de dag beroofd zijn. Dat vraagt om solidariteit met anderen, net zoals de geallieerde soldaten in de Tweede Wereldoorlog solidair waren met ons. Ons moreel steunden. Ons materieel steunden zoals met het Zweedse wittebrood. Ons met hun leven bijstonden. Zij toonden zich solidair en waren in de oorlog bereid hun leven te geven voor onze vrijheid.

Velen, ook hier in Wassenaar kwamen in verzet. Tegen de Duitse overheersers en tegen hun gruweldaden. Maar ook tegen mede-Nederlanders die heulden met de Duitsers. Het waren moedige mannen en vrouwen die in verzet kwamen. Vaak met de hoogste prijs die een mens kan geven tot gevolg. Samen met de geallieerden werd zo uiteindelijk ons land weer bevrijd. Het is nauwelijks voor te stellen wat er allemaal aan moed en inzet voor nodig was en hoeveel levens onze bevrijding in 1945 heeft gekost.

De dodenherdenking is in Wassenaar een gebeurtenis waar gelukkig elk jaar velen bij betrokken zijn. Dit jaar is dat in het bijzonder ook groep 8 van de Sint Jozefschool. Zij hebben veel geleerd over de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en daarover hebben we ook met elkaar gesproken.

We zijn vanavond stil geweest om ook hen te gedenken die vanuit onze dorpsgemeenschap in de Tweede Wereldoorlog omkwamen. We waren stil en we staan stil. Bij de zwarte bladzijden uit het verleden en uit het heden. Om te gedenken en om te leren. Voor nu en voor wat komen gaat. Stil staan bij de prijs van de vrijheid. Om de vrijheid te leren vieren. Om te kiezen voor dat wat we niet van nature doen en zijn. Te kiezen voor het leven zoals het bedoeld is.

Net zoals Franciscus van Assisi dat 800 jaar geleden deed.

En in de stilte van dit moment horen we zo dadelijk ook weer dat prachtige lied.

Heer, maak van mij een instrument van uw vrede.
Laat mij, waar haat is, liefde brengen.
Laat mij, waar wrok is, vergeving brengen.
Laat mij, waar tweedracht is, eenheid brengen.
Laat mij, waar dwaling is, waarheid brengen.
Laat mij, waar twijfel is, geloof brengen.
Laat mij, waar wanhoop is, hoop brengen.
Laat mij, waar duisternis is, licht brengen.
Laat mij, waar verdriet is, vreugde brengen.
Heer, maak dat ik er meer op uit ben te
Troosten dan getroost te worden,
Te begrijpen dan begrepen te worden,
Te beminnen dan bemind te worden.
Want door te geven, krijgen we,
Door ons te vergeten, vinden we,
Door te vergeven, wordt ons vergeven,
Door te sterven, verrijzen we tot het eeuwige leven.

Wassenaar Vocaliter zal dit lied in het Engels voor u zingen. U gaat daar nu naar luisteren.

Top