HOME  |  De Paauw en Backershagen

De Paauw en Backershagen

‘Hoe was het ooit bedoeld?’

Een opknapbeurt voor park De Paauw en Backershagen

In het voorjaar is al volop gezaagd, gesnoeid en geruimd. Het zal bezoekers niet zijn ontgaan: de parken van buitenplaatsen De Paauw en Backershagen worden flink aangepakt. Het werk gaat zo’n twee jaar duren. ‘Het park was steeds meer een bos aan het worden’, zegt de gemeentelijk groenbeheerder, Patrick Spiegeler. Wat komt er allemaal kijken bij het herstel van groen erfgoed?

In de voorbije decennia hebben de parken op vier Wassenaarse landgoederen langzaam maar zeker aan historische waarde ingeboet. Oorspronkelijke bomen en struiken zijn verdrongen door spontaan ontkiemde vegetatie in open ruimtes waardoor doorkijkjes zijn verdwenen. Daarom worden de parken in oude luister hersteld. Tijd om het achterstallige onderhoud weg te werken.

Streefbeelden

De gemeente voert groot onderhoud en herstel uit op De Paauw en Backershagen. De parken van Rust en Vreugd en De Wittenburg volgen later. Patrick Spiegeler en collega Carla Scheffer (cultureel erfgoed) geven een kijkje achter de schermen.

In 2016 is de ontwikkelingsgeschiedenis van de parken grondig onderzocht. Patrick: ‘Hoe was het ooit bedoeld? In samenwerking met een in groen erfgoed gespecialiseerde adviseur hebben we dit achterhaald door allerlei bronnen te raadplegen, tot en met oude beplantingslijsten aan toe.’ Dit onderzoek ligt ten grondslag aan het in 2017 opgestelde Visie en herstelplan voor de historische parkaanleg. Vanwege de verschillende karakters en tijdslagen die kenmerkend zijn voor het park is het herstelplan in meerdere deelgebieden onderverdeeld. Per gebied is een streefbeeld opgesteld en zijn de benodigde maatregelen beschreven: van het uitdunnen of snoeien van verwilderde bomen en planten tot en met het aanplanten van specifieke soorten sierbomen. ‘We nemen niet alleen het groen onder handen. De totale inrichting van het park is onder de loep genomen: fiets- en wandelpaden, bestrating, bruggen, oevers van waterpartijen. Zelfs de parkeergelegenheid aan de voorkant van Raadhuis De Paauw wordt verplaatst, zodat auto’s voortaan uit het zicht van parkgebruikers blijven en de structuur van de oprijlaan beter herkenbaar.’

Omdat het gaat om ingrijpende aanpassingen van een groen rijksmonument zijn de plannen voorgelegd aan de Commissie Welstand en Cultureel Erfgoed en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Zij adviseren de gemeente over de vergunning.

Betrokken inwoners

In maart 2017 heeft de gemeente omwonenden en andere betrokkenen geïnformeerd over het proces en hoe we de parken willen opknappen. ‘Tijdens twee goed bezochte bijeenkomsten in het Raadhuis zijn reacties voor De Paauw en Backershagen verzameld,’ vertelt Carla. ‘Omdat er zoveel soorten gebruikers zijn – ruiters, wandelaars, fietsers en hondenbezitters – houden we graag rekening met hun beleving van het park. Het is ook belangrijk dat ze weten wat er speelt, zodat bijvoorbeeld een tijdelijke afzetting niet als een verrassing komt.’ De inbreng van betrokken inwoners heeft onder meer geleid tot een duidelijker onderscheid tussen wandel- en fietspaden, weet Patrick. ‘Voetpaden krijgen een zandkleurige toplaag; de fietspaden zijn antraciet. Zo kan er geen verwarring ontstaan. Die nieuwe toplaag is bovendien waterdoorlatend, zodat regenwater bij boomwortels kan komen en bestaat grotendeels uit kalk. In deze natuurlijke omgeving passen we zoveel mogelijk natuurlijke materialen toe. Zo wordt het park gelijk een stukje duurzamer.’

Het grove werk

In het voorjaar van 2018 is eerst het grove werk gedaan. ‘Met behulp van kranen en hoogwerkers hebben we het dikkere dode hout weggehaald’, legt Patrick uit. ‘Daarna hebben we waar mogelijk paden verlegd, op een meer historische plek, en voorzien van een nieuwe toplaag. Ongeveer driekwart van het park is zo onder handen genomen. In het zuidwestelijke deel van De Paauw, tegen Backershagen aan, moeten we nog aan de slag. Omdat het al laat was in het seizoen, hebben we voor de zomer al een bescheiden begin kunnen maken met het aanplanten van heesters. Behalve het plantseizoen zijn er meer randvoorwaarden die de voortgang bepalen. Zo is er bijvoorbeeld de wet Natuurbescherming.’ In verband met het broedseizoen worden tussen half maart en half juli geen werkzaamheden uitgevoerd die verstorend werken, zoals het kappen van bomen. Vanaf komende winter komt het planten van nieuw groen pas echt goed op gang.

Oude bomen

Het uitwerken van alle maatregelen uit het Visie en herstelplan is een kwestie van maatwerk. Patrick: ‘Je kunt met de computer een nieuw voetpad op een kaart intekenen, maar als buiten blijkt dat het pad over de wortels van de oudste beuk van Wassenaar loopt, moet je het toch echt omleggen.Met monumentale bomen gaan we zorgvuldig om. Ook zijn er ‘gewone’ oude bomen met holtes en spleten waar vleermuizen nestelen. Deze bomen mag je niet zomaar kappen.’
Maar om welke bomen gaat het precies?
Carla: ‘Een ecologisch adviesbureau heeft ons plan beoordeeld op de effecten op de natuur. Als je van plan bent een boom te kappen die vleermuizen huisvest, moet je een ontheffing aanvragen en compenserende maatregelen treffen. Is het dan niet beter de boom te laten staan? En als een oude boom in het streefbeeld past, wil de gemeente hem juist graag behouden. Terwijl bezoekers zich misschien afvragen: waarom hij niet wordt verwijderd. Zulke gevallen brengen we stuk voor stuk in kaart voordat we de kettingzaag starten.’

Globale planning

Najaar 2018  In het gebied tussen Prinsessetuin en de Paauwlaan worden bomen en planten weggehaald en paden opgeknapt.
Winter 2018-2020                                             Aanplant bomen en heesters door het hele park heen.
Vanaf voorjaar 2019

 De Raadhuislaan krijgt een meer bij de buitenplaats passende uitstraling als gevolg van nieuwe verharding;

Najaar 2019 Verplaatsing van een deel van de parkeerplekken naar het terrein van de Kwekerij aan de zijkant van het raadhuis. De Kwekerij zelf krijgt weer het karakter van een moestuin door de aanplant van fruitbomen en eetbare gewassen.

Werk in uitvoering

Voor het werk op de buitenplaatsen heeft de gemeente drie deskundige erfgoedhoveniers in de arm genomen. Patrick legt uit: ‘Allereerst hebben we alle werkzaamheden die wij nodig achten op hoofdlijnen omschreven: bijvoorbeeld het verwijderen van een boom inclusief stobben (wortels). De aannemer bedenkt zelf op welke manier hij te werk gaat, wat hij met het restmateriaal doet enzovoort. Belangrijk voor ons is in hoeverre de aannemer rekening houdt met de omgeving.’ Voor de selectie waren de geboden prijs én de voorgestelde aanpak doorslaggevend. ‘Met de drie geselecteerde partijen hebben we een raamovereenkomst gesloten voor de duur van twee jaar. Per deelgebied maakt de gemeente vervolgens nadere afspraken over de uitvoering. Omdat we al op kwaliteit van de voorgestelde aanpak hebben geselecteerd, geeft daarna het prijskaartje de doorslag.’
Interessant is dat het beheer van groen erfgoed niet meer hoeft te kosten dan het beheer van een regulier park. Patrick: ‘Op De Paauw gaan we efficiënt om met grondstoffen en middelen. Bij de aanplant van nieuwe bomen en planten gebruiken we bijvoorbeeld bestaande grond uit het park. De grond is rijk en voedzaam genoeg. En op plekken waar de boomwortels te weinig voeding kunnen opnemen, mengen we de grond met voedselrijkere grond. Vroeger lieten we dan nieuwe grond aanvoeren. Door hergebruik voorkomen we onnodige transportbewegingen van grond.’

Ondersteuning

Wij komen landgoedeigenaren graag tegemoet in de behoefte aan relevante kennis en ondersteuning. Bijvoorbeeld door vooroverleg te voeren, waarin de gemeente met particuliere eigenaren een plan op maat maakt voor het beheer van het betreffende landgoed. Om de uitwisseling van informatie over een duurzaam en samenhangend beheer van erfgoed te stroomlijnen, is een Erfgoedloket ingericht. Hier kunnen onder andere eigenaren van buitenplaatsen, parken, monumenten of van ander erfgoed terecht met vragen, bijvoorbeeld over het in stand houden of verduurzamen van hun monument. Voor meer informatie over de voortgang van Erfgoedloket kunt u de website van de gemeente Wassenaar raadplegen via www.wassenaar.nl/cultureelerfgoed. Vragen kunt u stellen via erfgoed@wassenaar.nl.

Top