HOME  |  De Paauw en Backershagen

De Paauw en Backershagen

Historische parken beetje bij beetje weer zichtbaar - ‘Een lust voor het oog’

Op landgoed De Paauw is het snoeien, kappen en opruimen van verwilderd en versleten groen inmiddels achter de rug. Het park oogt een stuk ruimer en lichter. Aan de hand van een beplantingsplan dat uitgaat van een historisch streefbeeld heeft de gemeente vorig jaar de eerste bomen en struiken in de grond gezet. Gaandeweg komt het landschapspark van anderhalve eeuw geleden weer in beeld. Op het aangrenzende landgoed Backershagen wordt nu geruimd.

‘Vanaf november 2019 tot circa maart 2020 gaan we planten op Backershagen’, zegt groenbeheerder Patrick Spiegeler. ‘Van slopen – en dat is wat we in eerste instantie doen – wordt niemand blij, maar als we op bewonersavonden het totaalplaatje schetsen, is er begrip voor de maatregelen.’ De maatregelen kwamen tot stand in samenspraak met een klankbordgroep van bewoners van huizen op het landgoed en vertegenwoordigers van de buurtvereniging en de vereniging van eigenaren van een aangrenzend gebouw. Mede door hun inbreng wordt op Backershagen geleidelijk naar herstel van de oorspronkelijke parkstructuren toegewerkt. ‘Waar nu een stuk beukenbos ligt, loopt een overwoekerd laantje dat we graag weer in zicht brengen en voorzien van een rijtje eiken. Maar die beuken blijven voorlopig gewoon staan, tot ze sneuvelen door ouderdom, ziekte of storm. Of dat over vijf of over tien jaar is weten we niet, maar we houden er rekening mee in het beheer,’ zegt Patrick.

Grandeur

Overal in het land vertonen 19e-eeuwse parken van buitenplaatsen slijtageverschijnselen, vertelt erfgoedadviseur Koraneel Aschman. ‘Heesters worden zelden zo oud, bomen beginnen in te storten en bruggetjes en paden raken vervallen. Hoe breng je de grandeur terug?’ Anders dan het meer op een bos lijkende park van Backershagen is dat van De Paauw bedoeld als een chic wandelpark, met veel ruimte en fraaie vergezichten. Romantische slingerpaden bieden telkens nieuwe doorkijkjes. ‘Het huis en het park vormden de kern van het landgoederencomplex dat Prins Frederik van Oranje-Nassau halverwege de 19e eeuw had verworven. Van beide kanten van het huis lopen lange zichtassen, bijvoorbeeld tussen het huis en de zuil aan de overkant van de vijver met daarop het beeld van een jongeling. Een geschenk aan Prins Frederik dat onlangs is gerestaureerd’, weet Korneel. ‘Doordat ook de wildgroei eromheen is weggehaald, komt deze blikvanger veel beter tot zijn recht. Het uitzicht is nu vergelijkbaar met wat we op een prent uit die tijd zien.’

Afwisseling

Korneel heeft onderzocht hoe het park in de 19e eeuw werd aangeplant en beheerd. Zo werden langs de zichtassen vrij dichte bosvakken gemaakt, om beslotenheid te creëren. ‘Waar het eerder in de mode was om grote vakken met één soort te beplanten, creëren landschapsarchitecten in de tijd van Prins Frederik juist gemengde vakken en hanteren ruime plantafstanden. Ze streven naar afwisseling van kleuren en bloeitijden. Dat voorbeeld volgen we nu.’ Die ruimtelijke en natuurlijke variatie leidde vanzelf tot een hoge mate van biodiversiteit: een aan het landgoed eigen soortenrijkdom van insecten, vogels en kleine zoogdieren. ‘Niet dat men dat toen zo bedacht, hoor. De buitenplaats moest vooral een aantrekkelijke omgeving zijn, een lust voor het oog. En indruk maken op gasten, niet te vergeten.  Maar door op de oude situatie terug te grijpen, geven we de lokale natuur zeker een impuls.’

Wilde voorjaarskleuren

Karakteristiek voor parken van buitenplaatsen zijn de stinsenplanten: bolgewassen die al vanaf de late middeleeuwen maar vooral in de 18e eeuw uit Zuid- en Midden-Europa naar Nederland zijn gebracht om het landschap te verfraaien. In het voorjaar kleuren ze de parken geel, wit, roze, paars en blauw en vormen zo vlak na de winter een welkome bron van voedsel voor talloze insecten. In de loop der tijd zijn ze verwilderd en die natuurlijke verspreiding sluit mooi aan bij het romantische landschap dat men in de 19e eeuw koesterde.

Inspiratie

Naast ontwerptekeningen en topografische kaarten vormen prenten en oude foto’s een belangrijke inspiratiebron. Korneel wijst naar een bocht in de vijver. ‘Kijk, daar is een treurwilg geplant. Iets verder aan de oever staat nu een den.’ Beide bomen zag hij op foto’s uit 1860. ‘We hebben geluk. Prins Frederik was bij de tijd en liet en aantal plekken en uitzichten vastleggen op de gevoelige plaat.’ Zo bleek dat de prins naast de entree van zijn buitenhuis een sierlijke Anna Paulowna-boom had staan, nota bene vernoemd naar zijn Russische schoonzus. ‘Die boom is ook terug.’

Oude foto’s vormden eveneens aanleiding om een aantal hardhouten brugleuningen in het park te vervangen door smeedijzeren exemplaren. ‘De vormen zijn afgeleid  uit vergelijkbare constructies op landgoed De Horsten.’ Ook de paden zijn aangepakt. Woekerend groen verdween en donkergrijs asfalt werd zandkleurig kalk, in harmonie met de gerestaureerde gevel van het landhuis. ‘Je kunt de lijn van het pad langs de vijver nu helemaal volgen en ziet bijvoorbeeld de hoogteverschillen aanmerkelijk beter dan voorheen. De samenhang keert terug.’

Schakels in de landgoederenzone

Het herstel en behoud van landgoederen in Wassenaar is mogelijk mede dankzij subsidie van Provincie Zuid-Holland. Beleidsmedewerker Hanneke Nuijten licht toe: ‘De provincie werkt samen met allerlei partijen – ondernemers, andere overheden en een grote schare vrijwilligers – om historisch waardevolle gebouwen, stad-landverbindingen, historische plekken en groengebieden te behouden, te benutten en goed toegankelijk te maken voor publiek. Dat doen we mede in de vorm van zeven erfgoedlijnen, die de identiteit van Zuid-Holland versterken. Eén ervan betreft de Landgoederenzone Hollands Buiten.’

Geen groene eilandjes

Van Monster tot de grens met Noord-Holland ligt een groene, in historisch opzicht zeer waardevolle gordel van bijzondere buitenplaatsen. Het opknappen van de parken in Wassenaar is een van de initiatieven die de Landgoederenzone als geheel versterkt. Daarbij streeft de provincie een aantal doelen na, zegt Hanneke. ‘Met een subsidieregeling stimuleren we de inzet van leerling-ambachtslieden, zoals dat op De Paauw gebeurt. De voor restauratie van erfgoed benodigde kennis en vaardigheden moeten namelijk zoveel mogelijk worden behouden en doorgegeven aan een volgende generatie.’ Volgens Hanneke is het ook belangrijk dat verbindingen tussen alle landgoederen worden hersteld dan wel gecreëerd, ‘zodat ze niet als groene eilandjes maar juist als een samenhangend gebied kunnen worden beleefd. Die samenhang vind je ook terug op onze website www.hollandsbuiten.nl. Neem vooral een kijkje!’

Wandelen door geschiedenis

De Wassenaarse landgoederenzone bestaat uit een opeenvolging van fraaie rijksbeschermde parken. In het park met een bijzondere geschiedenis is veel te zien en te ontdekken. De gemeente Wassenaar heeft een nieuwe folder gemaakt die u het verhaal vertelt van de buitenplaats Backershagen. Een wandelroute leidt u langs de vele bijzondere plekjes. Aandacht wordt besteed aan de bijzonder gebouwde onderdelen en de bomen en planten, die het park rijk is. De folder is te downloaden (PDF-document 5 MB) en gratis op te halen bij het Klant Contact Centrum van gemeente Wassenaar aan de Johan de Wittstraat en bij de Openbare Bibliotheek aan
de Langstraat.

Top